Zakup maszyn · Odbiór
FAT i SAT przy zakupie maszyny: jak powiązać testy z płatnościami
Pozytywny FAT nie dowodzi, że maszyna będzie działać w Twojej hali. A nieudany SAT nie zawsze pozwala wstrzymać zapłatę. O wszystkim decyduje kilka zdań w umowie.
FAT (Factory Acceptance Test) to próba u dostawcy, SAT (Site Acceptance Test) to próba po instalacji w zakładzie kupującego. Same skróty nie mają skutków prawnych. Skutki nadaje im umowa: który test jest warunkiem której płatności, kiedy następuje odbiór, co się dzieje, gdy test się nie uda. Jeśli umowa tego nie mówi, płatności idą według harmonogramu, a spór o parametry toczy się osobno. Dlatego warunki testów trzeba wpisać przed podpisaniem, a nie negocjować po przyjeździe maszyny.
FAT, SAT i odbiór: co jest czym
| Etap | Gdzie | Co zwykle potwierdza | Typowa transza |
|---|---|---|---|
| FAT | u dostawcy | zgodność z projektem, działanie na materiale testowym | 10–30% po pozytywnym FAT |
| Dostawa | zakład kupującego | przyjęcie towaru bez uszkodzeń transportowych | czasem osobna transza |
| SAT | zakład kupującego, po montażu | działanie w docelowych warunkach, parametry z umowy | 30–40% po pozytywnym SAT |
| Odbiór końcowy | zakład kupującego | usunięcie usterek, przekazanie dokumentacji | ostatnie 5–10% |
Procenty w tabeli to częste rynkowe proporcje, a nie reguła. Ważniejsze jest, żeby każdy etap miał swój protokół i żeby protokół mówił, co dokładnie potwierdza. Podpis magazyniera pod listem przewozowym nie powinien w żadnym razie oznaczać odbioru linii, której nikt jeszcze nie uruchomił.
Trzy zapisy, które warto mieć w umowie
1. Mierzalne kryterium zaliczenia testu
„Maszyna działa prawidłowo” nie jest kryterium. Kryterium to na przykład: 1 200 detali na godzinę przez 8 godzin ciągłej pracy, na materiale o wskazanej specyfikacji, przy odsetku braków nie wyższym niż 1,5%. Wartości ustala zespół techniczny, ale prawnik pilnuje, żeby dało się je zmierzyć i zapisać.
2. Precyzyjne powiązanie płatności z testem
„Płatność po przeprowadzeniu SAT” i „płatność po pozytywnym wyniku SAT” to dwa różne warunki. W pierwszym wariancie dostawca może żądać zapłaty nawet po nieudanej próbie. Bez wyraźnego zapisu działa zasada jednoczesności świadczeń wzajemnych (art. 488 KC), ale umowa może ustalić inną kolejność i zwykle to robi.
3. Co się dzieje, gdy test się nie uda
Umowa powinna przewidywać termin na poprawki, ponowny test na koszt dostawcy, limit podejść i skutek po ostatnim nieudanym: obniżenie ceny, karę umowną albo prawo odstąpienia. Bez tego po dwóch nieudanych SAT strony zostają z ogólnymi przepisami i długim sporem.
Gdy SAT blokuje Twój zakład
Częsta sytuacja: dostawca przyjeżdża na SAT, a w hali brakuje sprężonego powietrza, fundament nie jest gotowy albo nie ma materiału w docelowej specyfikacji. Kupujący ma obowiązek współdziałać przy wykonaniu umowy (art. 354 § 2 KC). Jeśli test nie może się odbyć z jego przyczyn, dostawca może żądać kosztów kolejnego przyjazdu, a umowa często przewiduje wtedy odbiór „z mocy umowy” po upływie określonego czasu. Taki zapis warto sprawdzić przed podpisaniem i ewentualnie ograniczyć.
Wpisuj do protokołu rzeczywistą przyczynę przerwania testu. Różnica między „maszyna nie osiągnęła wydajności” a „test przerwano z powodu braku materiału” rozstrzyga potem o tym, kto płaci.
Dodatni FAT, nieudany SAT
To klasyczny spór. FAT przeszedł na materiale dostawcy, w zakładzie odsetek braków jest trzy razy wyższy. Dostawca mówi: maszyna jest dobra, problem w Waszym materiale. Kupujący mówi: maszyna nie spełnia umowy.
Rozstrzygnięcie zależy od tego, czy specyfikacja określała materiał, na którym maszyna ma osiągać parametry. Jeżeli tak, liczy się zgodność z nią. Jeżeli nie, dostawca ma mocny argument. Dlatego w umowie warto wskazać, że parametry mają być osiągane na materiale kupującego o opisanych właściwościach, a próbki tego materiału przekazać na FAT.
Podpisany protokół a późniejsza reklamacja
Odbiór nie zamyka drogi do reklamacji wad, których nie dało się wykryć podczas testów. Między przedsiębiorcami trzeba jednak pamiętać o obowiązku zbadania rzeczy i niezwłocznego zawiadomienia o wadzie (art. 563 KC). Przepis nie daje stałych 14 dni. „Niezwłocznie” oznacza tyle, ile przy danym urządzeniu jest rozsądne. Po odbiorze z listą usterek pilnuj terminów ich usunięcia i odnotowuj na piśmie każde przesunięcie. Jeśli umowa wyłącza rękojmię, zobacz, jakie roszczenia zostają kupującemu.
Stan prawny: Kodeks cywilny (Dz.U. 2026 poz. 795), art. 354, 488, 558 i 563–564. Proporcje transz i wartości w przykładzie kryterium są poglądowe. Kryteria techniczne ustala zespół techniczny.
Przed wpłatą pierwszej transzy przeczytaj poradnik o zaliczce na zakup maszyny, a przy opóźnieniach o opóźnionej dostawie. Zakres pomocy opisuje strona o umowach zakupu maszyn i linii. Opisz problem z odbiorem.